Στούκας Σπύρος

Το κείμενο δημοσιεύτηκε στον κατάλογο της έκθεσης του καλλιτέχνη στην γκαλερί Έκφραση – Γιάννα Γραμματοπούλου, τον Σεπτέμβριο του 2009.

PROMENEUR SOLITAIRE

– Σχολή Περιπατητική –

Σπύρος Στούκας

Λάδι σε καμβά, 80×110 εκ.

Ο δημιουργός είναι ένας εξελιγμένος παρατηρητής. Ξαναβλέπει με μηρ-εικαστική ακρίβεια, αναπλάθοντας με τη ζωγραφική του, όσες εικόνες έχει συγκεντρώσει στους νοερούς και φυσικούς περιπάτους του. Η ματιά του είναι διεισδυτική και έχει την ικανότητα της στάσης και της επιλογής. Ωστόσο, φαίνεται να οδοιπορεί χωρίς πρακτικό σκοπό και χωρίς σαφή προορισμό, πάντα με μιαν ουσία αφανή εντός του, ικανή να αποκαλυφθεί διαμέσου του τελάρου του.

 Την αφανή ουσία, που αφήνει το μετείκασμά της στο έργο, μεταβιβάζει ο Σπύρος Στούκας στα εικαστικά οδοιπορικά του. Περιπατητές ερμητικοί, παρόντες αλλά και αθέατοι, πηγαινοέρχονται πάντα μέσα στην καθορισμένη τροχιά τους, σε έναν ευρύτερο τόπο χωρίς όνομα και προέλευση. Στα έργα του Στούκα, οι σχέσεις είναι ανύπαρκτες, η παρουσία των ανθρώπων προσωρινή και το περιβάλλον χωρίς ταυτότητα. Το κενό του χώρου γεμίζει από στοχαστικότητα και η αδρή ζωγραφική του ενισχύει με φαρδιές πινελιές μια γραφή αφαιρετική με πλούσιο ωστόσο χρωματικό σώμα.

Μετα-οδοιπόρος

 Η μορφή του οδοιπόρου είναι γοητευτική, μια υπόσχεση περιπέτειας, μια φυγόκεντρος δύναμη, που απομακρύνεται σε κάθε βήμα από την απειλή της στασιμότητας. Ο περίπατος αποτελεί μια άκρως πνευματική εργασία. Ενώ το σώμα μεταφέρει τον περιπατητή, η όραση κινεί το πνεύμα του και προτείνει σημεία για να απλώσει την «κοσμοθεωρία» του. Η θεώρηση του κόσμου είναι συνδεδεμένη με την Αισθητική, ως ικανότητα αποστασιοποίησης του υποκειμένου από την ωφελιμιστική χρήση του περιβάλλοντός του. Το μάτι του νεωτερικού ανθρώπου μετατρέπει τη φύση σε τοπίο, δηλαδή καταργεί τη χρησιμοθηρική διάσταση του δεσμού του ανθρώπου με τη φύση και εγκαινιάζει μια νέα σχέση, που βασίζεται στην αισθητική απόλαυση. Στον «μοναχικό περιπατητή»[1], τον αποξενωμένο από τον «ευτυχισμένο λαό των λιβαδιών»[2], το τοπίο αποκαλύπτεται από μακριά και από ψηλά ως γνήσια αισθητική εμπειρία.

 Στους πίνακες του Στούκα, οι οδοιπόροι που διασταυρώνονται στιγμιαία κι έπειτα συνεχίζουν την πορεία τους, συγκεντρώνουν τα χαρακτηριστικά ενός μετα-νεωτερικού περιπατητή. Έχουν εγκαταλείψει την εργαλειακή αλλά και τη νεωτερική αισθητική σχέση με τη φύση. Εδώ συναντούμε οδοιπόρους που μένουν ασυγκίνητοι μπροστά στην αξία της απόλαυσης, επισκέπτες αορίστου χρόνου σε έναν τόπο αστοιχείωτο, που δεν είναι ούτε πόλη ούτε φύση. Ως υποκείμενα, βρίσκονται μετά την αισθητική. Ως ζωγραφικές φιγούρες, υπόκεινται στο πινέλο ενός παρατηρητή, που διατηρεί την μοντέρνα ματιά του και τη θέση του ψηλά. Την ίδια στιγμή, η εξπρεσιονιστική εξωστρέφεια της ζωγραφικής του Στούκα γίνεται συνήγορος της μεταμοντέρνας εσωστρέφειας των μορφών του, αφού αποκαλύπτει με άκρως ποιητικό τρόπο τη στείρα μελαγχολία τους και με φιλοσοφική εμβρίθεια αποδίδει την κυκλική κίνησή τους στο χρόνο.

Λάδι σε καμβά, 133 x 143 εκ.

Η μοναξιά του πολλαπλού

Η ανθρώπινη φιγούρα στο έργο του Στούκα είναι διακριτική. Και συνήθως αντιθεατρική, καθώς θα χαιρόταν να παρατηρήσει ο Ντιντερό. Υπάρχει ανεξαρτήτως του θεατή. Δεν κατακλύζει τον χώρο, αλλά τον προσδιορίζει. Το περιβάλλον επικρατεί ποσοτικά στην επιφάνεια του καμβά, δημιουργώντας μια απορροφητική ατμόσφαιρα, που εγκαθιστά μια σχέση απτική με το θεατή και επιβάλλει μια μελετημένη αναλογία ανάμεσα στο χώρο και τις ανθρώπινες μορφές. Οι άνθρωποι δεν εγκωμιάζονται, δεν γιγαντώνονται, μα ούτε και εξαφανίζονται. Υπάρχουν στο μετρημένο ηθικό μέγεθός τους, τόσο οι φιγούρες όσο και ο ταυτιζόμενος θεατής.

 Ο άνθρωπος στο έργο του Στούκα είναι Ένας. Παρ’ ότι οι διαφορετικές ηλικίες, οι εθνότητες και τα φύλα στην πραγματικότητα διαφοροποιούνται, εδώ, στο πεδίο της υλοποίησης του φαντασιακού, όλες οι φιγούρες είναι το ίδιο πρόσωπο. Ενικό, ανέκφραστο, συχνά κρυμμένο πίσω από χρωματικά παραπετάσματα ή με γυρισμένη πλάτη στον θεατή, έχει κοινή μοίρα με όσους το περιβάλλουν. Συνωστίζονται μεν, αλλά η μοναξιά σταλάζει στην ψυχή τους. Κάθε πίνακας γίνεται η αφήγηση ενός άρρητου πεπρωμένου, βιολογικού και προβλέψιμου. Ψυχικά, συναισθηματικά, εννοιολογικά, έχουν όλοι κοινό προορισμό. Ακόμα κι αν επιλέγουν διαφορετικές κατευθύνσεις.

 Όλοι είναι μόνοι. Ποτέ όμως δεν απεικονίζονται μόνοι. Διαπιστώνουμε τρεις τάσεις παρουσίασης των ανθρώπων στο χώρο. Η μία τους θέλει να στέκουν συναθροισμένοι αδιάφορα, περιμένοντας αόριστα να σκάσει κάτι υπερκόσμιο. Ίσως το φλας κάποιου Θεού που θα αποτυπώσει την παρουσία τους στο χρόνο. Η δεύτερη τους πιάνει εν κινήσει, υπό ορισμένη οπτική γωνία, σε ενσταντανέ όπου συμπτωματικά βρίσκονται περισσότεροι του ενός. Η τρίτη τάση  απεικόνισης, τους τοποθετεί εν δράσει, όπως στην περίπτωση των μελισσοκόμων – μοναδική καταγραφή της εναπομείνασας εξάρτησης από τη φύση – και στην περίπτωση του άνδρα με την κίτρινη στολή που χαράζει έναν κύκλο στη γη. Στοχαστικός, αφοσιωμένος, με αυτό το ένδυμα που θυμίζει αδιάβροχο, είναι ένας από τους πολλαπλούς αγγέλους μιας ανοίκειας πόλης. Σίγουρα σε περίπτωση βροχής, θα σβηστεί μαζί με το τοπίο, χωρίς να προλάβει να αναφωνήσει την αρχιμήδεια ρήση… Μη μου τους κύκλους τάραττε!

 

Λάδι σε καμβά, 72 x 52 εκ.

 

Στο λιβάδι που δακρύζει

 «Ο ευτυχισμένος λαός» διάγει τον καθημερινό του βίο, ταξιδεύοντας εν ακινησία,  σε ένα λιβάδι αλλιώτικο από τ’ άλλα. Ο Στούκας δημιουργεί αριστοτεχνικά ένα μετανεωτερικό-μεταφυσικό τοπίο, άκρως ατμοσφαιρικό όσο και άκρως στρατοσφαιρικό, που μαρτυρά ένα εξωκοσμικό άγγιγμα, όχι τόσο θεολογικής σημασίας όσο διασυμπαντικής. Έρημο, χωρίς δόμηση παρά με κάποια απομεινάρια κτιρίων, μια μάντρα στο βάθος, μια κυλιόμενη σκάλα, μια εξέδρα, κάποια τετράγωνα κτίσματα χωμένα στη γη, το περιβάλλον μοιάζει εξαϋλωμένο, το έδαφος χωρίς αρχή και τέλος.

 Οι οβάλ τρύπες που διακρίνουμε στο φόντο και τα απροσδιόριστα σχήματα που συναντούμε στον ουρανό, εισάγουν πολύ διακριτικά ένα επιπλέον ανεξήγητο στοιχείο στην αφήγηση. Είναι αυτός ο τόπος αναγνωρίσιμος; Παρ’ ότι το φως του Στούκα χτίζει το περιβάλλον, κρεμάει τις φιγούρες στο χώρο σαν ταξιδιωτικές καπαρτίνες έτοιμες κάθε στιγμή να ξεκρεμαστούν και με ευκολία αναδεικνύει ή αποκρύπτει τα χαρακτηριστικά τους, παρ’ όλα αυτά ποτέ δεν μας πληροφορεί με βεβαιότητα αν είναι μέρα ή νύχτα. Τελικά, που βρισκόμαστε και πότε;

 Ενδιαφέρον παρουσιάζει η επανάληψη ενός στοιχείου, που εμφανίζεται περισσότερο σαν υπόνοια παρά ξεκάθαρα. Όσο κι αν οι μορφές καίγονται στα κόκκινα ή εξαϋλώνονται στις υπέροχες μοβ αντανακλάσεις, υπάρχει ένα χρώμα που τις διαπερνά και τις περιβάλλει. Το γαλάζιο του νερού. Κάπου διακρίνεται η θάλασσα, αλλού ένα συντριβάνι, περιοχές στη γη που θυμίζουν στέρνες, μια βαρκούλα και σωτήριο νερό που πέφτει από ψηλά. Από γαλάζιο, υγρό και καθολικό, είναι και οι σκιές των ανθρώπων, που θυμίζουν νερά που άφησαν οι ίδιοι, λιώνοντας αργά, σαν αγάλματα από πάγο.

 Οι άνθρωποι φαίνεται να σχετίζονται με το περιβάλλον τους, μέσω μιας αυτονόητης καθημερινότητας, αλλά όχι απαραιτήτως οικείας. Κινούνται βέβαια χωρίς ταραχές, κουβαλώντας τα τεκμήρια του καθημερινού ταξιδιού τους. Ωστόσο, η ανεκπλήρωτη σχέση του ανθρώπου με τον τόπο του, αποκαλύπτεται και στο κεντρικό μοτίβο του περιεχομένου, το περπάτημα. Δεν υπάρχει γείωση. Συνήθως οι φιγούρες ίπτανται, μετεωρίζονται στο κενό ανάμεσα στην απτή ύπαρξή τους και την άβυσσο μιας άυλης χώρας.

 Η έξοχη εικαστική σύλληψη του Στούκα, που συνδυάζει μια στιβαρή εννοιολογική βάση και μια γνήσια ζωγραφική έκφραση, μας απορροφά και μας μετατρέπει σε εσωτερικούς θεατές, βυθιζόμενους σε έναν νέο αυτόνομο κόσμο. Πάνω στο τελάρο κι εμείς, αιφνίδιοι διαβάτες, πλοηγούμαστε στις υγρές γαλάζιες σκιές και νιώθουμε με έκπληξη, μέσα από το σακίδιο πλάτης μας να ξεφυτρώνει ένα ζευγάρι φτερά…

  Μ. Γ.

 Σεπτέμβριος 2009


[1] «Ο περίπατος» του Friedrich Schiller, ποίημα του 1795, είναι γραμμένο προς τιμήν του «μοναχικού περιπατητή» Ζαν Ζακ Ρουσώ και συνοψίζει αυτή τη μετάβαση.

[2] Για τη λειτουργία του αισθητικού στη νεωτερική κοινωνία και τη φύση ως τοπίο, βλ. δοκίμιο Joachim Ritter στη συλλογή κειμένων «Το τοπίο», στις εκδόσεις Ποταμός

Advertisements

One thought on “Στούκας Σπύρος

  1. Παράθεμα: ΣΧΟΛΗ ΠΕΡΙΠΑΤΗΤΙΚΗ | ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΔΡΥΣ

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s