Λαγουδάκης Στάθης

 Το κείμενο δημοσιεύτηκε στον κατάλογο της έκθεσης του καλλιτέχνη στην γκαλερί Άλεφ, τον Φεβρουάριο του 2009.

Ίχνη φωτός

Στάθης Λαγουδάκης 

 

 

Μύστης του χρώματος, καταχραστής του αλφαδιού, ρυθμιστής της κίνησης και κρυπτογράφος του φωτός, ο Στάθης Λαγουδάκης, ανοίγει το τετράδιο με τα πεντάγραμμα και το απλώνει στους ολόλευκους τοίχους ενός υπέροχου Art Deco χώρου, ώστε να διατρέξει ο θεατής τις εικαστικές παρτιτούρες, με βλέμμα συνθετικό, μεταφράζοντας τους φθόγγους σε κίνηση και φως.

  

Το διαπασών ορίζει. Τα ίχνη της μουσικής στο χαρτί, σημαδεύουν τον «απόλυτο ρυθμό»[1]. Ο ρυθμός ντύνεται με ήχο και οδηγεί το σώμα στην ανάταση. Ο χορός μπορεί να ερμηνευτεί ως μια άπιαστη μορφή του χρόνου που κινείται, αχώρητος σε κλειστά σχήματα. Κάθε έργο που δημιουργεί ο χορευτής, μπορεί να συμβεί άπαξ. Η κίνηση είναι ανυπότακτη. Γίνεται κάποιες φορές γενναιόδωρη, όταν δανείζει τις συστροφές της σε μια υλική μορφή.

Το αλφάδι ορίζει. Οι κατακόρυφοι τοίχοι οριοθετούν το πλαίσιο. Η αρχιτεκτονική είναι ο χρόνος που στέκεται, αμετακίνητος και αργά φθαρτός. Οι όγκοι της, δεσπόζουν στο περιβάλλον και υποδέχονται τις άϋλες πράξεις και τα υλικά πεπραγμένα. Ο χώρος είναι μια μαρτυρία του χρόνου.

Το φως μαυρίζει. Αν αναμίξουμε τα βασικά χρώματα στην ατμόσφαιρα[2], τότε το αποτέλεσμα δίνει λευκό φως. Αν αναμίξουμε τα βασικά χρώματα πάνω σε ένα τελάρο, τότε το αποτέλεσμα δίνει μαύρο χρώμα. Το φως είναι η πηγή και ο μεταβολέας του χρώματος, καθώς και ο λόγος ύπαρξης της σκιάς.

Το χρώμα φωτίζει. Η σύνθεση των χρωμάτων ονομάζεται προσθετική, όταν συναντώνται τα φώτα μεταξύ τους και αφαιρετική, όταν συναντώνται οι χρωστικές. Η προσθετική σύνθεση, που αντιστοιχεί στο φυσικό φαινόμενο του φωτός, μπορεί να αναπαρασταθεί μόνο μέσω της αφαίρεσης. Η απόδοση κάθε φαινομένου προϋποθέτει τη διαστρέβλωσή του, όπως κάθε δημιουργία προϋποθέτει την αφαίρεση. Το χρώμα είναι το μυστικό του φωτός.

Κίνηση, Χώρος, Φως. Η ενσωμάτωση της κίνησης στο έργο τέχνης, η ανάθεση πρωτεύοντος ρόλου στον περιβάλλοντα χώρο και η χρήση φωτεινών πηγών στη σύνθεση, με σκοπό την ευαρέσκεια, την ακύρωση ή την παραπλάνηση του ματιού, αποτελούν ορισμένα από τα βασικά αιτήματα, τεσσάρων καλλιτεχνικών ρευμάτων της δεκαετίας του 1960. Η Κινητική τέχνη, η Op Art, η Light Art και ο Μινιμαλισμός, ρεύματα πρωτοεμφανιζόμενα την ίδια εποχή τόσο στην Ευρώπη όσο και στην Αμερική, τοποθετούν τις φιλοσοφικές ανησυχίες τους σε φόρμες καινοτόμες και ανατρεπτικές. Έκτοτε, τα αιτήματα αυτά λειτουργούν σαν πηγές για την καλλιτεχνική δημιουργία, που τα επαναλαμβάνει ή τα ανασκευάζει.

Ο Στάθης Λαγουδάκης, αντλεί από πηγές που δεν είναι τόσο εύκολο να καταδείξουμε. Τις αναζητούμε στο φως, τις χάνουμε στο σκοτάδι. Μας αποκαλύπτονται σε έναν τεράστιο πολυμορφικό καμβά ως εντάσεις μιας συνεύρεσης εραστών, αρσενικά βίαιης και θηλυκά καμπύλης. Ο καλλιτέχνης τοποθετεί τις φωτεινές πύλες του στο χώρο, σαν νότες που χορεύονται μία προς μία, και αφήνει στους τοίχους μια παρτιτούρα κρυπτογραφημένου φωτός. Κάθε προσωπική ανακάλυψη του θεατή, τον ωθεί προς τις πύλες, που ορίζονται από τα διχοτομημένα έργα του καλλιτέχνη. Αυστηρές σχισμές, απόλυτες, προσδιορίζουν το χώρο με μια σκληρή γεωμετρία και δείχνουν στο θεατή τις γραμμές της φυγής, που τον οδηγούν στις προτεινόμενες εξόδους κινδύνου, εντός του έργου. Η προοπτική γίνεται ζήτημα γλυπτικής κατασκευής και αρνείται κάθε σχέση με την δισδιάστατη αναπαράσταση.

Το βέβαιο συμπέρασμα είναι ένα. Ο καλλιτέχνης μας ξεγελά. Δημιουργεί φως εκεί που δεν υπάρχει, μας υποδεικνύει χορευτικά τόξα και ανισόπεδες επιφάνειες, εκεί όπου όλα είναι ακίνητα κι ευθεία. Μας τοποθετεί απέναντι σε αυστηρά μονοχρωματικούς καμβάδες, μέχρι να πλησιάσουμε και να ανακαλύψουμε την πολυφωνία των τόνων. Και αμέσως μετά, για κάποια ώρα νομίζουμε ότι καταλάβαμε το κόλπο. Σκεφτόμαστε… ότι κάνει τα οπτικά παιχνίδια της op-art, ότι ενσωματώνει πηγές φωτός όπως η light art, ότι έχει προσθέσει κινητικά μέρη στα έργα του, όπως η kinetic art, ότι εγκαθιστά στο χώρο μονόχρωμα «συγκεκριμένα αντικείμενα»[3], όπως ο μινιμαλισμός. Όμως, πάλι κάνουμε λάθος! Τίποτα από όλα αυτά δεν συμβαίνει ακριβώς. Σταδιακά διαπιστώνουμε, ότι εδώ χρησιμοποιούνται διαφορετικές μέθοδοι, που οδηγούν σε μια ιδιαίτερη σύνθεση, με μια νέα κατασκευαστική συνδεσμολογία. Βρισκόμαστε απέναντι σε μια προσωπική, επίμονη ρύθμιση των ισορροπιών, σε ένα έργο που υπογραμμίζει το υλικό του μέρος, ενώ ταυτόχρονα μας αφήνει ελεύθερους να ανασυνθέσουμε ό,τι βλέπουμε με την προσωπική μας φαντασία.

Σαν αρχιτέκτονας του φωτός, γεμίζει τα έργα του με κρυφές πηγές, που αντανακλούν στο χώρο, δημιουργώντας διακριτικά φωτοστέφανα στις κατασκευές του. Σκιές ερριμμένες σηκώνουν το έργο σε απόσταση από την επιφάνεια του τοίχου. Χρωματίζουν πάνω του κόκκινα πλαίσια ή τεμαχίζουν τον καμβά με μια βίαιη κίτρινη λόγχη. Συναρτήσει της ψευδαισθησιακής κίνησης και της ενεργοποίησης του χώρου, προκύπτει ένα ιδιαίτερο επιτοίχιο αποτέλεσμα, που στέκεται ανάμεσα στη ζωγραφική, τη γλυπτική και την εγκατάσταση, ισορροπώντας με κομψότητα πάνω σε έκκεντρες κόγχες και λείους σωλήνες από πλεξιγκλάς.

Οι οφθαλμαπάτες είναι διακριτικές, εκλεπτυσμένες, ζωγραφικές και αποφασίζονται κατά βούληση από τον θεατή. Αποκαλύπτονται μόνο όταν εκείνος πάρει θέση διαλεκτική απέναντι στο έργο, όταν ανακινήσει το υπέροχο ψέμα της τέχνης και το αφήσει να ξεχειλίσει μέσα από τις ερωτικές σχισμές των τοίχων. Οι Σαϊτες και οι Χαρταετοί του Λαγουδάκη, οι Μουσικές Συχνότητες και τα Break-ups του, είναι στόματα που μιλούν χωρίς να ακούγονται, είναι διαγώνιες γραμμές φυγής προς τον ουρανό και προς τη γη, που χορεύουν ή στέκονται, ανάλογα με μια στιγμιαία απόφαση. Συνθέσεις γοητευτικά κρυπτογραφημένες, τόσο αμετάκλητα υλικές, ώστε ορίζουν το χώρο και παγιδεύουν το χρόνο σε κάθε τους μορφή.

Το έργο του Στάθη Λαγουδάκη είναι μια χορογραφία που παραμένει προς εκτέλεση, και χορεύεται από τον θεατή κάθε επόμενη φορά, με τέτοιο τρόπο, ώστε οδηγεί πάντα σε ένα νέο έργο, πρώτη φορά παιγμένο.

Μ. Γ. 

Φεβρουάριος 2009


[1] Έκφραση του Ezra Pound, που έχει σκοπό να υπογραμμίσει την βασική επιδίωξη του βρετανικού καλλιτεχνικού ρεύματος, που ο ίδιος βάφτισε «Βορτισισμό» το 1913. Ο Βορτισισμός, στενά συνδεδεμένος με τον Κυβισμό και κυρίως με τον Φουτουρισμό, αποσκοπούσε στο συνταίριασμα των χρωματικών τόνων και των μορφών, σε αντιστοιχία με τον τρόπο που η μουσική συνταιριάζει τους ήχους.

[2] Xρώμα (Απλό) είναι εκείνο που προκύπτει από τη φασματική ανάλυση του φωτός μέσα από πρίσμα, με βάση τον Νευτώνειο ορισμό, όπως αναφέρεται από τον Gombrich.

[3] “Specific Objects” ονομάζει τα έργα του ο εκπρόσωπος του Μινιμαλισμού, Donald Judd, το 1965.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s