# Θέα στο Αθέατο του Βαγγέλη Γκόκα

ΦΑΚΟΣ ΕΠΑΦΗΣ

 

αγάπη / αγώνας / άγονος

Θέα στο Αθέατο του Βαγγέλη Γκόκα

Βαγγέλης Γκόκας, 2012 

Ο αθέατος πρωταγωνιστής του Βαγγέλη Γκόκα έχει ήδη φύγει αλλά ποτέ δεν τον είδαμε να φεύγει. Άφησε τα σεντόνια του ανακατεμένα, αλλά δεν τον είδαμε να κοιμάται ή να ξυπνά. Πέρασε από το ένα πεζοδρόμιο στο άλλο, αλλά οι σόλες του δεν άφησαν ίχνη. Είδαμε την πλάτη του, αλλά όχι αυτό που κοιτά. Έχει ήδη φύγει κι ας μην ήμασταν ποτέ μάρτυρες του φευγιού του ούτε κι εκείνος μάρτυρας της μαρτυρίας μας. Δεν γνωριστήκαμε ποτέ. Ο αθέατος άνθρωπος του Γκόκα δεν θεάται. Δεν βλέπεται και δεν βλέπει. Δεν θέλει μάρτυρες, γιατί κι ο ίδιος δεν υπήρξε ποτέ μάρτυρας της ζωής.

«Αγάπη/αγώνας /άγονος» τιτλοφορείται η πέμπτη ατομική έκθεση του ζωγράφου Βαγγέλη Γκόκα στην γκαλερί Έλικα (Elika Gallery, Ομήρου 27, 10672 Αθήνα), καθώς δανείζεται τον τίτλο του σαιξπηρικού έργου και, αμυδρά μα καθοριστικά, τον παραλλάσσει. Ο άγονος αγώνας της αγάπης – love’ s labour lost – χωρίζεται εδώ σε τρία διακριτά μέρη: την αγάπη, τον αγώνα και τον άγονο, όπου το τρίτο μέρος έρχεται ως παρονομαστής του κλάσματος αγάπη/αγώνας να καθορίσει το αποτέλεσμα της εξίσωσης. Όταν ο αθέατος ήρωας επιχείρησε την αγάπη, χάθηκε. Όταν δόθηκε στον αγώνα της ζωής, χάθηκε και πάλι. Αυτή η διάχυτη μελαγχολία απλώνεται σαν θολή ατμόσφαιρα – μεταξύ πάχνης και νέφους – πάνω στα τελάρα και κατακάθεται ως μεταφυσικό βερνίκι στις θαυμάσιες παγίδες σιωπής που μας στήνει ο καλλιτέχνης.

Τα ποικίλα μεγέθη των δεκαεπτά πινάκων του Γκόκα, που κυμαίνονται από πολύ μικρές διαστάσεις μέχρι πολύ μεγάλες, έχουν διπλή επίδραση στον θεατή. Τα μεγάλα τελάρα είναι ο χώρος όπου το βλέμμα και δυνάμει το σώμα μας εισχωρούν, ενώ τα μικρά τελάρα είναι ο χώρος που μας διαπερνά και βρίσκει μια πλατωνική αναλογία στην Ιδέα της μοναξιάς, καθώς εκείνη απλώνει το προαιώνιο κενό της μέσα μας. Ο χώρος αποκτά ιδιαίτερη σημασία εντός και περί του έργου, πράγμα που έρχεται να τονίσει η αινιγματική λευκή λωρίδα που επαναλαμβάνεται σε πολλούς από τους πίνακες. Μια λωρίδα στο πάνω ή στο κάτω μέρος του έργου δημιουργεί έναν τεχνητό ορίζοντα, τόσο επίπεδο που δεν περιέχει στ’ αλήθεια καμιά προοπτική, εκτός ίσως από το ενδεχόμενο να χρησιμεύσει ως το περιθώριο κάποιου τετραδίου ανεξήγητων ονείρων όπου μπορεί κάποτε ο αθέατος ήρωας να σημειώσει τα λάθη που έκανε˙ ίσως κάποτε να μπορεί να ελπίσει ότι έχει το περιθώριο για ανανέωση της ύπαρξης.

Γκόκας, L'origine du monde, 2012

Ποιο είναι όμως το κεντρικό θέμα αυτής της ζωγραφικής ενότητας του Βαγγέλη Γκόκα; Τα αντικείμενα που απεικονίζει δεν έχουν ακριβώς θραυσματικό χαρακτήρα. Δεν παραπέμπουν σε κάποια μακρινή χαμένη ενότητα˙ κατά κάποιον τρόπο είναι πλήρη και ταυτοχρόνως χαμένα τα ίδια. Είναι ολόκληρα αντικείμενα, αλλά χωρίς ταυτότητα. Μοιάζουν με άψυχα πρόσωπα που δεν έχουν προέλευση ούτε προορισμό. Άψυχα πρόσωπα είναι κι εκείνα τα δυο μαξιλάρια, διπλωμένα έτσι ώστε να υπαινίσσονται τη γνωστή ζωοδότρα σχισμή που ολοκληρώνει το νόημά της στον τίτλο «Η προέλευση του κόσμου», ο οποίος παραπέμπει προφανώς στον Κουρμπέ. Κι όμως εδώ, σ’ αυτή την κορυφή του κρεβατιού που θα μπορούσε να λειτουργεί ως συνεκδοχή για τον έρωτα, συναντάμε και πάλι την άγονη αγάπη, τα άφαντα πρόσωπα, τον έρωτα ως μαξιλαροθήκη φουσκωμένη με αέρα ελαφρύ.

Ο Γκόκας αποτυπώνει κάτι το απροσδιόριστο, κάτι το ανησυχαστικό. Συλλαμβάνει το ανοίκειο που φωλιάζει σαν αόρατος άνθρωπος στην λαιμόκοψη μιας διπλωμένης κουβέρτας, αποδίδει το ανοίκειο όταν το οικείο έχει πλέον χαθεί. Οικείο είναι το ανθρώπινο, η ενσώματη ψυχή που θα μπορούσε να κάνει την εμφάνισή της στην αγάπη ή στον αγώνα της εργασίας, αλλά μάλλον έχει χαθεί στις πλάκες του δρόμου,  στο πρόσωπο ενός παιδιού ήδη γκριζαρισμένου. Το λευκό μαντήλι, απ’ όπου λείπει ο οφθαλμός αντί του οφθαλμού και ο οδούς αντί του οδόντος ακυρώνοντας το μότο του εν λόγω πίνακα, είναι ο τόπος της απουσίας, ακόμα και του μίσους. Το μίσος έφυγε μαζί με την αγάπη. Το πεδίο είναι άγονο από έρωτα και από πόλεμο, από σπέρμα και από αίμα, άρα από κάθε δυνατότητα ζωής.

Γκόκας, an eye for an eye, 2012

Η εξαιρετική τεχνική του Γκόκα, πιστού στα έλαια και στα ελέη της ζωγραφικής τέχνης, μας θυμίζει τη γκρίζα διπλοεστιακή εικονογραφία του Γερμανού ομοτέχνου του, Gerhard Richter. Ο Γκόκας εργάζεται επίμονα πάνω στις δυνατότητες του γκρίζου, επιτρέποντας λίγες μελετημένες προσμίξεις με κόκκινα, γαλάζια και ώχρες, ενώ το σχέδιό του είναι που φέρνει αποφασιστικά το ανοίκειο στο προσκήνιο. Για παράδειγμα στις δύο εκδοχές του “In search of the miraculous” το υπαινικτικό σχέδιο καταλήγει σε μια συγκεχυμένη προσωπογραφία, μια σχιζοφρενική Πιετά, όπου τουλάχιστον δύο πρόσωπα – πιθανότατα εκείνο της Παναγίας και εκείνου του Χριστού – συμπλέκονται σε μια φασματική συρραφή ενός προφίλ που φοράει στο κεφάλι, ως ιερά εσθήτα, το δεύτερο πρόσωπο ιδωμένο σε γωνία τριών τετάρτων. Η πίστη κλονίζεται κι εμείς πώς να πιστέψουμε στα μάτια μας;

Αγάπη/ αγώνας/ άγονος δηλώνει ο καλλιτέχνης, προτείνοντάς μας αυτές τις θαυμάσιες γριφώδεις τοπιογραφίες ενός εγκαταλελειμένου εσωτερικού χώρου, χωρίς να πέφτει σε συναισθηματισμούς, κρατώντας μια θέση ψύχραιμης νοσταλγίας απέναντι στο άγονο τοπίο που απλώνεται μπροστά μας αυτή την γκρίζα εποχή της Ελλάδας. Ωστόσο, το περιθώριο ενός ορίζοντα είναι εκεί, στα έργα του δημιουργού, που δεν εγκαταλείπει το όραμά του˙ ένα όραμα που μπορεί ακόμα να διανοίγει εύγονες εκτάσεις. Για τα μάτια μας και μόνο, για μια μόνο στιγμή αυθεντικής θέασης, ας πούμε ότι το «οφθαλμός αντί οφθαλμού» δεν ισχύει πια. Ας πούμε ότι παρερμηνεύσαμε το μότο των αιώνων και ότι τόσο καιρό σήμαινε κάτι άλλο: ότι αν δώσουμε μια ανθρώπινη ματιά, θα πάρουμε μια αντίστοιχη ματιά πίσω.

Βαγγέλης Γκόκας, 2012

Μαρία Γιαγιάννου

για το ΝΤΟΥέΝΤΕ

 

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s