Η Νοτρ Νταμ και η ταχεία του πένθους

cover

Η ταχύτητα της διαδοχής των γεγονότων και της αναμετάδοσής τους καθιστά το συναίσθημα και την επώασή του εντελώς πασέ. Οι νευρικές μας συνάψεις ζουν πάνω στις ηλεκτρονικές. Η Νοτρ Νταμ κάηκε, η Νοτρ Νταμ ξαναστήνεται. (Το ότι μαζεύτηκαν τα χρήματα για να ξαναστηθεί, παραδόξως κάποιους τους στεναχωρεί περισσότερο από το γεγονός ότι κάηκε. Αλλά, γι’ αυτό το θέμα, θα επανέλθω στο υστερόγραφο). Δεν ξέρω πού να ακουμπήσω την ψυχή μου, οι ειδήσεις με θέλουν συντετριμμένη και την επόμενη στιγμή πανευτυχή. Κι αν χαίρομαι με τη διεθνή ανταπόκριση, αυτό δεν σημαίνει πως η λύπη μου τελείωσε. Η αποστροφή απέναντι σε κάθε απαισιοδοξία μάς αναγκάζει να κλείνουμε τις αναρτήσεις μας (μα κι όταν μιλάμε, προφορικές αναρτήσεις δεν ξεστομίζουμε;) με μια θετική ατάκα. Με πλήττει και με διαπερνά το σοκ μπροστά στο φλεγόμενο μνημείο, αλλά θα το ξεπεράσω σύντομα. Γι’ αυτό, προτού το πένθος μου πέσει στη σούπα και ξεχαστεί, θέλω να καταγράψω ένα ιδιαίτερο είδος θλίψης (ακόμα κι αν πέρασε ένας αιώνας από προχθές). Θέλω να επιμείνω λίγο στην ανατομία της συλλογικής θλίψης, μιας οξυκόρυφης απελπισίας που αποθηκεύεται μέσα μας ακόμα και μετά το τέλος της.

Η καταστροφή της Νοτρ Νταμ έφερε ρίγος και λειτούργησε σαν μια ισχυρή υπόμνηση θανάτου (πέραν από υπερθέαμα συλλογικού θανάτου). Κοιτάμε όλοι σαστισμένοι και ανήμποροι, συγκρατώντας την παρόρμηση να ρίξουμε έναν κουβά νερό να σβήσουμε την οθόνη. Η θλίψη που συνοδεύει αυτή την ιστορική καταστροφή είναι ξεχωριστή. Σε ταπεινώνει και γονατίζει το ηθικό σου, με έναν τρόπο που δεν σε αφορά άμεσα αλλά σε διατρυπά σαν κάτι υπερκόσμιο που φτάνει και σ’ εσένα (ένας υπερφυσικός κεραυνός; η δυσοίωνη καμπάνα ενός αόρατου κωδωνοκρούστη;) για να σου δείξει την πικρή, την ατομική σου φθαρτότητα.

Αυτή η θλίψη σε οδηγεί να πιστέψεις πως καθώς σβήνονται τα χνάρια του πολιτισμού πίσω σου δεν ακολουθεί τίποτα μπροστά σου. Στην ξύπνια και σαρκαστική μας εποχή που αποθεώνουμε το ασήμαντο (επανορθώνοντας συχνά τις αδικίες), αυτή η αποθέωση συμβαίνει πάντα και μόνο υπό την προστατευτική σκιά των ανυπέρβλητων αριστουργημάτων. Ίσως κιόλας να είναι (/ήταν;) μεγάλη η θλίψη για τη Νοτρ Νταμ γιατί εκείνες οι στιγμές που η ανθρώπινη λαίλαπα κόπασε για να αναβλύσει από μέσα της το απαύγασμα κάποιας τέχνης, είναι τα σωτήρια διαλείμματα της βίας που μαρτυρούν την παρουσία του καλού μέσα στον άνθρωπο –αποδείξεις που δεν αντέχεις να τις βλέπεις να καίγονται.

Μπορεί να μαζεύτηκε κιόλας 1 δισεκατομμύριο για να επισκευαστεί, όμως κάτι ανεπανόρθωτα απαισιόδοξο ξύπνησε μέσα μου. Έχω συχνά μια ρομαντική και μηδενιστική εντύπωση πως δεν θα ξαναγεννηθούν αριστουργήματα. Νομίζω πως αυτή η στενάχωρη σκέψη έχει κάποια σχέση και με την ταχεία του πένθους, που σημαίνει το τέλος του αναστοχασμού. Επιμένει μόνο η εντύπωση πως ό,τι φτιάξαμε, φτιάξαμε. Και εντέλει νομίζω ότι η γεύση του θανάτου στο στόμα μου δεν είναι οι στάχτες όσων χάθηκαν χθες, αλλά οι στάχτες όσων ξέρω πως δεν θα γίνουν στο μέλλον.

Μ.Γ. 18/4/19

Υ.Γ. Εντωμεταξύ, όσο εγώ μιλάω για τη θλίψη της καταστροφής (και παλεύω να παρατείνω τη θλίψη για να την κατανοήσω), έχουν εμφανιστεί τις τελευταίες μέρες αρκετοί που θα χαρακτήριζαν τη λέξη πένθος (για κάτι που δεν είναι άνθρωπος) από ασεβή έως εξωφρενική. Δεν είναι λίγοι εκείνοι που: α) εκλαμβάνουν την καταστροφή της Παναγίας των Παρισίων ως ένα είδος τιμωρίας της ανθρώπινης αλαζονείας (επιβεβαιώνοντας το παράδοξο δίλημμα αισθητική vs ηθική, ωσάν η μία να μην μπορεί να περιέχει την άλλη, καθώς και συμπαρασύροντας ως «αλαζονικό» κάθε καλλιτεχνικό θαύμα) και κυρίως β) τονίζουν ότι καλό θα ήταν να κλαίμε μόνο για όσα θεωρούν οι ίδιοι άξια θλίψης. Η κοινωνική ευαισθησία τους δεν περικλείει προφανώς την τέχνη, την αποκλείει μάλιστα ως έναν εχθρό ικανό να αποπροσανατολίσει από τις αληθινές αξίες. Εδώ το βασικό παράδειγμα είναι οι ανθρώπινες ψυχές που υποφέρουν ή χάνονται σε άλλα θλιβερά πλαίσια και, για τους πρεσβευτές αυτής της άποψης, θα πρέπει να καθιστούν οποιονδήποτε άλλο σκοπό ανάξιο λόγου. Έτσι, κάθε συζήτηση για θλίψη είναι όντως πασέ, αφού προέχει τώρα η απαξίωση του γεγονότος. Ο ανθρωπισμός διατυμπανίζεται μέσω της οργής προς εκείνους που κλαίνε για την καταστροφή και προς όσους επιθυμούν την αναστήλωση. Δεν ξέρω τι να υποθέσω ότι θα σκεφτόταν το ηθικά ανώτερο αυτό πλάσμα αν καιγόταν το βασικό πολιτιστικό μνημείο της χώρας του. Τείνω να πιστέψω ότι δεν θα έχυνε δάκρυ μη τυχόν και κατηγορηθεί για κοινωνική/πολιτική αναισθησία.

Κλείνω το εκτενές μου υστερόγραφο με ένα ποίημα του Θεοδόση Βολκώφ από την συλλογή του Versus (εκδ. Παρισιάνου) που κυκλοφόρησε λίγες μέρες πριν από την πυρκαγιά:

 

Η Μπαλάντα των Παλαιών Καθεδρικών

 

Ως πέτρινα και γυάλινα Βιβλία,

Ως Γλώσσες άλαλες μα γλαφυρές,

μας πύργωσαν οι Αιώνες και η Χρεία

και κάποιες μυστικόπαθες ορμές.

*

Κρατάμε απ’ τις παλιές Βασιλικές

και γίναμε το καύχημα του Τόπου,

των Χρόνων μας μορφές δηλωτικές,

προς Δόξαν του Θεού και του Ανθρώπου.

*

Ορέων μάς συνέχει ακινησία.

Για να κτιστούμε, χάθηκαν γενιές

και στέρεψαν μυριάδες λατομεία

και σώματα σκεβρώσαν και ψυχές∙

και βρέθηκαν καινούργιες τεχνικές

κι ο μόχθος του πετρά, του ξυλοκόπου,

όλα, και του αρχιτέκτονα οι βουλές –

προς Δόξαν του Θεού και του Ανθρώπου.

*

Μιαν άυλη σαρκώναν Παρουσία

σκιάσεων και φωτός εναλλαγές

και πρόσδιδαν στη Θεία Λειτουργία

μυστήριο τα τόξα κι οι στοές,

και ευλαβείς, λαός προσκυνητές

υπό τις προσταγές του Επισκόπου

έψαλλαν και ψελλίζαν προσευχές

προς Δόξαν του Θεού και του Ανθρώπου.

*

Και κάποιοι τροβαδούροι, ποιητές,

προάγγελοι πιστοί του Νέου Τρόπου,

στα χείλη μας χαράζανε γραφές

που πρόλεγαν τον από Γης προσώπου

χαμό μας, με φωνές εκστατικές,

προς Δόξαν του Θεού και του Ανθρώπου.

Θ. Β.

One thought on “Η Νοτρ Νταμ και η ταχεία του πένθους

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s