Κριτική για «Μπαλαντέρ» // ΕΦΣΥΝ

Μαρία Γιαγιάννου «Μπαλαντέρ, μια ερωτική εξτραβαγκάντσα»
.
.

Με τη γλώσσα της περιπλάνησης & της σάρκας

.

της Μαρίας Στασινοπούλου
από την Εφημερίδα Των Συντακτών
.

«Η επίγνωση της ευτυχίας μας λιώνει από ευτυχία. (Δεν κομπάζω, μόνο καταγράφω. Ίσως να δώσουμε αυτό το κείμενο στο θεωρητικό παιδί μας όταν είναι δεκαοχτώ. Να ξέρει τι περνούσα καθώς σε αγαπούσα και καθώς από το μέλλον σου φωνάζω ακόμα Σ’ αγαπώ)» λέει η αφηγήτρια της Γιαγιάννου στο ερώμενον πρόσωπο, όταν ήδη έχουν φτάσει στην «Κατατονία της Ευτυχίας», «αυτό που εννοούμε όταν λέμε “λιώνω” και καθώς λιώνω αποκαλύπτεται το φιτίλι μου∙ η γραμμή πλεύσης μου».

Ενας μεγάλος έρωτας ψάχνει τρόπους να συγκροτήσει την ταυτότητά του για να καταλήξει: «Εγώ τους αγαπώ όλους επειδή αγαπώ εσένα. Και επειδή με αγαπάς».

Το Μπαλαντέρ, μια ερωτική εξτραβαγκάντσα είναι το πέμπτο κατά σειρά βιβλίο της Μαρίας Γιαγιάννου. Εχουν προηγηθεί: Ο Ταξιδιώτης του Αλλοτε (πεζοποιήματα), η Μελανίππη (μυθιστόρημα), το θεατρικό Εκτός Εαυτού και τα δοκίμια Μεταμοντέρνος Έρως. Ένας τέτοιος μεταμοντέρνος -ίσως όμως και τελείως κλασικός- έρωτας αναλύεται και στο καινούργιο της βιβλίο.

Θα μπορούσε να ’ναι διηγήματα με κοινό θέμα τη γλώσσα του σώματος ή τη γλώσσα του νοήματος ή το νόημα της γλώσσας. Η εντύπωσή μου είναι ότι πρόκειται για μυθιστόρημα, νουβέλα καλύτερα λόγω έκτασης, πάνω στο προαιώνιο θέμα του έρωτα που γεννιέται, παγιώνεται και ύστερα διαλύεται, θρυμματίζεται, καταρρέει. Έρωτας δίχως όρους και όρια, πηγή αυτογνωσίας και αυτοεπίγνωσης, σε ένα περίεργο γλωσσολογικό παραλήρημα.

Εξάλλου αυτό ακριβώς δηλώνει και ο υπότιτλος «Μια ερωτική εξτραβαγκάντσα»∙ τι άλλο είναι η εξτραβαγκάντσα από παράνοια, παραλογισμό, ιδιοτροπία, εξωφρενισμό και υπερβολή.

Πρόκειται για βιβλίο ανορθόδοξο, γεμάτο λογικές αντιφάσεις και νοηματικές αντιθέσεις. Με εμμονή στον ορισμό και την ονοματολογία, χειρίζεται έξοχα το απατηλό παιχνίδι των λέξεων. Στο πρώτο κιόλας κομμάτι με τον τίτλο «Γλωσσολογία» παρακολουθούμε ένα έξυπνο γλωσσολογικό παιχνίδι παρεξηγήσεων και εσωτερικών παράλληλων μονολόγων, σε αντιφατικό διάλογο που όμως καταλήγει σε συμφωνία. Η πολυσημία της λέξης απειλεί τη συνεννόηση και δυσχεραίνει την επικοινωνία, αλλά και σε φτάνει στην απόλυτη απογείωση.

Στα δύο ανεπίδοτα γράμματα, με τον τίτλο «Επιστολογραφία» και «Συγγνώμη» αντίστοιχα, γραμμένα με διαφορά ωρών, ένας καταιγισμός από ύβρεις και κατάρες για τον χωρισμό, στο πρώτο, και η προσπάθεια επανόρθωσης γεμάτη χιούμορ, ειρωνεία, σαρκασμό, στο δεύτερο∙ όλα για να κρυφτεί ο σπαραγμός.

Απίστευτη ευρηματικότητα σε ερωτικά υποκοριστικά και υμνητικά λόγια στη «Θεολογία». Ενδιαφέρον διαφυλικό πινγκ πονγκ, λόγος για το άρρεν και το θήλυ στο «Φυλολογία»: «Είμαστε το Σώμα μας και οι βυθοί μας». Στο τελευταίο κομμάτι «Σημειολογία», και όχι μόνον, η Γιαγιάννου αποκαθιστά τις προθέσεις της και μνημονεύει από τους δασκάλους τον Μπαρτ, στα Αποσπάσματα ερωτικού λόγου του οποίου θα εντοπίζαμε τον κοντινό της πρόγονο. Αλλού έχει παραπέμψει σε Μπατάιγ, Μπαντιού, Εμπειρίκο, Ελύτη, αλλά και Πλάτωνα.

«Μαγικά πράγματα συμβαίνουν μόνον όταν δεν παλεύουμε για να τα αποκτήσουμε – όταν παλεύουμε και τα αποκτάμε, ονομάζονται “αποζημιώσεις”», λέει η Γιαγιάννου. Το Μπαλαντέρ είναι και μαγεία και αποζημίωση μαζί, αποφαίνεται ο αναγνώστης.

Ολόκληρο το άρθρο εδώ

12.3.16

Μπαλαντέρ // Κριτική στη Θράκα από τον Αντώνη Ψάλτη

Το Βιβλίο της Εβδομάδας 

στη Θράκα

από τον Αντώνη Ψάλτη

{ακολουθεί απόσπασμα της κριτικής}

[…]

Να λοιπόν γιατί “ Μπαλαντέρ ”. Διότι αμέριμνος και άφυλος άγγελος, περιπατητής και χαρτοκλέφτης (γιατί καρδιές σε χαρτιά ζωγραφίζουμε σε όλες τις ηλικίες, ως αν να είναι η ερωτευμένη καρδιά λεπτή και αδύναμη σαν χαρτί τετραδίου) μας “ ψειρίζει ” (ήτοι : αβίαστα και δίχως να το αντιληφθούμε κλέβει) τα συναισθήματά και μας αφήνει πανί ταπί από προστατευτικές άμυνες εφησυχασμού. Με μπαλαντέρ όμως ομοιάζει και το βιβλίο της Γιαγιάννου. Όλα τα κείμενα μπορεί μεν να συνθετουν ένα σύνολο, αλλά το καθένα μπορεί να λειτουργήσει και αυθύπαρκτο. Μπορεί να φαίνεται καλύτερο να διαβαστεί το βιβλίο με την σειρά που τυπώθηκε, από την αρχή μέχρι το τέλος, αλλά και κατά τύχη ή κατά προτίμηση να διαβαστούν τα μικροκείμενα που το απαρτίζουν η σύνθεση πάλι θα αναδυθεί, όπως ακριβώς συνδυάζουμε κατά το δοκούν τα φύλλα στο Koum – Kan. Στην σύνθεση του βιβλίου (που δεν θα το έλεγα ούτε μυθιστόρημα, ούτε νουβέλα, αλλά μια sui generis αφηγηματική παρτιτούρα) διηθίζεται μια ερωτική ιστορία, ή καλύτερα η ερωτική ιστορία. Με χιούμορ, με πάθος, με εκρήξεις ισορροπημένα ευφυών λογοπαιγνίων, με τρυφερή (από “ παιδική ”, “ μικρομέγαλη ”, και “ σοβαρά ποιητική ”) λεξιπλαστική δεινότητα, με λυγμικές κι εμπαθείς εντάσεις η Γιαγιάννου (κυρίως σε πρώτο πρόσωπο) μιλάει με λογοτεχνική άνεση για όλα τα περιστατικά, όλα τα συναισθήματα (μη παραλείποντας τα επεισόδια του χωρισμού) και για το ένα και μοναδικό αντικείμενο, το σώμα, που περικλείουν, περιφέρουν και συνθέτουν το παιχνίδι του έρωτα δύο ανθρώπων.

Η συνέχεια της κριτικής του Αντώνη Ψάλτη, εδώ

***

Μπαλαντέρ / Συνέντευξη left.gr

Ο ερωτικός «Μπαλαντέρ»

της Μαρίας Γιαγιάννου

γράφει η Έφη Γιαννοπούλου στο left.gr

 

Μαρία Γιαγιάννου: «Η δική μου αξίωση ήταν να μιλήσω όπως θα μιλούσε το αίσθημα και να σκεφτώ όπως θα σκεφτόταν το σώμα».

Μπαλαντέρ Μαρία Γιαγιάννου

Ο «Μπαλαντέρ» της Μαρίας Γιαγιάννου είναι μια ερωτογραφία, ένα αφήγημα για τον έρωτα, αλλά ‒τι σπάνιο!‒ για έναν έρωτα ευτυχισμένο, ολοκληρωμένο και ολοκληρωτικό, για αυτήν τη μοναδική και τόσο κοινή εμπειρία όπου δυο σώματα (και όχι μόνο σώματα) ενώνονται για να μετατραπούν στο «πρωτόπλαστο σώμα μας», μια τρίτη, υλική, οντότητα, που σιγά σιγά πυκνώνει ενώνοντας και χωρίζοντας ταυτόχρονα τους εραστές. Γνωρίζοντας προηγούμενα κείμενα της συγγραφέως, θα μπορούσε να ιχνογραφήσει κανείς δύο δρόμους που την οδηγούν στον ερωτικό «Μπαλαντέρ».

Από τη μια, ένα δοκίμιο με τον τίτλο «Καθαροί πια, με βρώμικα φιλιά», που η Γιαγιάννου δημοσίευσε πριν από δύο χρόνια, στον συλλογικό «Μεταμοντέρνο έρωτα» (τα δύο άλλα δοκίμια του βιβλίου υπέγραφαν ο Γιώργος Λαμπράκος και ο Δημήτρης Νάκος), διαπιστώνοντας την εκκωφαντική απουσία του έρωτα από τη σύγχρονη μεταμοντέρνα τέχνη. Αναλυτικό και πολεμικό, το δοκίμιο προσπαθεί να υπερβεί το δίλημμα μεταξύ μοντερνισμού και μεταμοντερνισμού, διεκδικώντας έναν «τόπο», όπου το σώμα θα μπορέσει να βιώσει την τριπλή διάσταση του ερωτικού φαινομένου (σεξουαλικότητα-ερωτισμός-έρωτας) παραμένοντας σώμα, ερωτικό και πνευματικό μαζί. Σ’ αυτή την ανάγνωση, ο «Μπαλαντέρ» μοιάζει να προκύπτει από την τελευταία παράγραφο του δοκιμίου, όπου η Γιαγιάννου καλεί σε μια ρήξη, στη λήξη της «πουριτανικής παρτούζας» του μεταμοντερνισμού, προκειμένου να μπορέσει η τέχνη να μιλήσει «για έναν έρωτα που είναι το ίδιο το “μαζί”».

Από την άλλη, σε μια πιο αμιγώς λογοτεχνική διαδρομή, ο «Μπαλαντέρ» μπορεί να διαβαστεί ως η συνέχεια της «Μελανίππης«, της προηγούμενης νουβέλας της Γιαγιάννου, που εκδόθηκε το 2012. Το διπλό, δισυπόστατο και «δυσιππόστατο» σώμα της Μελανίππης, μιας γυναίκας-κενταύρου, ενός πλάσματος που ενσαρκώνει βασανιστικά το έλλογο και το άλογο, τη φύση και τη γνώση, που παίρνει εντέλει την τρομερή απόφαση να δραπετεύσει από τη φυλακή της διαφορετικότητας και του διχασμού της, αναπνέει μέσα στο διπλό ερωτικό σώμα του «Μπαλαντέρ«.

Έτσι, με τη διπλή αυτή καταγωγή του, ο «Μπαλαντέρ« είναι ένας ύμνος στον έρωτα, την κλίμακα του οποίου ανέρχονται ιλαροί και περίφοβοι οι δύο εραστές προχωρώντας προς την πλήρη ένωση, στην πολιτεία του Αγέρωτα, και ταυτοχρόνως μια ερωτική επιστημολογία, φανερή και στους τίτλους των κεφαλαίων του, όπου η Γιαγιάννου ξαναδιαβάζει πραγματικές και φανταστικές επιστήμες (από τη Γλωσσολογία και τη Θεολογία μέχρι την Ταπερολογία και την Μπαγιατολογία) με βλέμμα παιγνιώδες και πρίσμα ερωτικό. Γραμμένος με χιούμορ και αυτοσαρκασμό, υψιπετής και γήινος, ο «Μπαλαντέρ« είναι εντέλει ένα εγκώμιο στην ερωτική αθωότητα, γραμμένο ωστόσο με τη γνώση πως είναι η μόνη αθωότητα που μπορεί να χάνεται και να ξαναγεννιέται διαρκώς.

– See more at: https://left.gr/news/o-erotikos-mpalanter-tis-marias-giagiannoy#sthash.p6kNiKjE.dpuf

Η συνέχεια εδώ. Ακολουθήστε το λινκ για τη συνέντευξη

 

Μπαλαντέρ // Παρουσίαση Booktalks 23.01.16

Παρουσίαση Γιαγιάννου Booktalks

.

Οι εκδόσεις Μελάνι σας προσκαλούν

στην παρουσίαση βιβλίου

της Μαρίας Γιαγιάννου

.

ΜΠΑΛΑΝΤΕΡ

μια ερωτική εξτραβαγκάντσα

.

Σάββατο 23 Ιανουαρίου, στις 12 μ.μ.

στο βιβλιοπωλείο Booktalks

(Αγ. Αλεξάνδρου 58 και Αρτέμιδος 47, Π. Φάληρο)

.

Ελάτε να πιούμε σαββατιάτικο καφέ

και να ερωτοχτυπηθούμε!

newman reading balader

Για το βιβλίο θα μιλήσουν:

Καρολίνα Μέρμηγκα, συγγραφέας-μεταφράστρια

&

Ζαφείρης Νικήτας, ποιητής

Αποσπάσματα θα διαβάσει:

 Σοφία Μαραθάκη, ηθοποιός-σκηνοθέτις

*

Κριτική στο «Fractal»

Κριτική στην «Καθημερινή»

Κριτική στο «Διαβάζοντας»

Περισσότερες πληροφορίες

*

Μπαλαντέρ / Κριτική στην Καθημερινή

Ευφρόσυνη ερωτογραφία

Η Κατερίνα Σχινά γράφει για τον «Μπαλαντέρ» στην Καθημερινή.

.

.

ΜΑΡΙΑ ΓΙΑΓΙΑΝΝΟΥ

Μπαλαντέρ. Μια ερωτική εξτραβαγκάντσα
εκδ. Μελάνι, σελ. 80

.

Ανάβαση στην κλίμακα του ερωτικού αισθήματος, όπως σε μια άλλη κλίμακα του Ιακώβ, βήμα το βήμα είναι η «ερωτική εξτραβαγκάντσα» της νεαρής συγγραφέως. Πρώτο βήμα, η απόφαση της δέσμευσης – ένας καθημερινός μόχθος, μια μεταφραστική τελετουργία εν ονόματι της συνεννόησης. Υστερα έρχεται η συγκέντρωση της δύναμης και η απελευθέρωσή της στο ενεργειακό κανάλι του έρωτα. Το ψυχανέμισμα της ενότητας είναι το τρίτο βήμα· όμως, ενώ το Εγώ αποφασίζει να βιώσει την ένωση με τον Αλλον, ακόμα παραπαίει, αμφιβάλλει, οπισθοδρομεί. Ωσπου πατάει το τελευταίο σκαλί – και τότε παραδίδει τα πάντα. Αφήνεται να διαχυθεί σε μια πραγματικότητα που δεν είναι παρά η ακτινοβολούσα επιδοκιμασία της ζωής. Ολη η ύπαρξη μεταμορφώνεται σ’ έναν διάφανο φορέα, μέσω του οποίου λάμπει η μοναδικότητα του έρωτα. Ο κόσμος χαμογελά. Η αιωνιότητα έχει κερδηθεί, συμπυκνωμένη σε μια στιγμή.

Η Μαρία Γιαγιάννου αντλεί από τη βασική ιδέα της ποίησης, της ένωσης δηλαδή της αντήχησης και της σημασίας η οποία επιτρέπει να «ειπωθεί ο κόσμος», για να δώσει φωνή στο σώμα, που στο βιβλίο της ασθμαίνει και κραυγάζει, τραγουδάει και τσιρίζει, χορεύει και χοροπηδά, γυμνώνεται, εκτίθεται, προσφέρεται, παίρνει, μεταμορφώνεται σε αντηχείο της δονούμενης, δισυπόστατης ύλης που είναι το ερωτικό ζευγάρι, ανοίγεται και πλαταίνει, διαστέλλεται, ενώνεται με το πνεύμα. Και τότε, το πανηγύρι των αισθήσεων συναντιέται με τη γιορτή της σκέψης, η ελευθερία με τον αισθησιασμό και οι ερωτευμένοι, παρόντες μέσα στον εαυτό τους και ταυτόχρονα έξω απ’ αυτόν, στραμμένοι προς τον άλλον, διψασμένοι για πληρότητα, επιτέλους, ξεδιψούν. Για να ξαναδιψάσουν, ασφαλώς, ύστερα από λίγο. Γιατί καθώς γράφει η συγγραφέας, «η επιθυμία γεννιέται από την εκπλήρωση και όχι από την αναβολή».

Εγκώμιο ή προσευχή προς το αγαπημένο πρόσωπο, ο Μπαλαντέρ είναι η ιστορία των ονομάτων του: ονόματα επινοημένα, ποιητικά ή κυριολεκτικά, ευφυή και κωμικά, αφελή και χαϊδευτικά· ένας ύμνος της αφηγήτριας στο Εσύ, που δεν είναι σύμβολο, δεν είναι ιδεώδες, δεν είναι η απάντηση στις ευχές της, δεν είναι φάντασμα, αλλά ένα συγκεκριμένο πρόσωπο, ένας εαυτός πλήρης που απολακτίζει κάθε περιττολογία και αποστέργει κάθε αναγωγή. Οιστρηλατημένη από έρωτα, η υμνωδός μας εγκωμιάζει τα μάτια του αγαπημένου εξυγιαίνοντας τον Μπατάιγ, βροντοφωνάζει την αγάπη της για όλες, ακόμη και τις πιο ιδιωτικές, λειτουργίες του σώματός του, μεταμορφώνει το φθαρτό σώμα σε τόπο ανταρσίας, διαρρηγνύοντας την υλικότητά του και ταυτόχρονα ποθώντας την, ακυρώνοντας την ιστορικότητά του και ταυτόχρονα μνημειώνοντάς την, μ’ άλλα λόγια γεύεται ώς το κουκούτσι την «ωραία οπώρα» του έρωτα ανακουφίζοντας την αμφίθυμη νεάνιδα του Εμπειρίκου. Η Γιαγιάννου ξεδιπλώνει μια γλώσσα μεθυσμένη από τους ίδιους τους χυμούς της. Ανοίγει την πόρτα σε μια φαντασία αχαλίνωτη, εγκαθιστά το πεζογράφημά της στον μυχό της ποίησης. Με μια τόλμη που αιφνιδιάζει, σαρώνει φιλοσόφους και πεζογράφους, ποιητές και ψυχαναλυτές. Αν της χρειάζονται, είναι για να λειτουργήσουν σαν αντίλογος, ή σαν συνοδευτικός ψίθυρος στα σημεία που η σωματικότητα της γραφής συναντιέται με την αφαιρετικότητα της σκέψης και η ποιητικοπεζογραφία της ερωτοτροπεί με το δοκίμιο. Τις περισσότερες, ωστόσο, φορές, τους χρησιμοποιεί σαν θαρραλέα αντίστιξη στη μονομανή ερωτογραφία της.

Επιθυμία υπέρβασης σαρκωμένη σε λέξεις, υπέρβασης του χώρου και του χρόνου, των αναστολών και των περιορισμών, της γλώσσας και των σημασιών της, υπέρβασης ακόμη και των φύλων που τη στιγμή του έρωτα συγχέονται και αλληλοπεριχωρούνται, «υπερπροσδιορισμένα και απροσδιόριστα», είναι αυτό το βιβλίο-ταξίδι – και ο υπερβατικός τόπος όπου φτάνουν στο τέλος οι εραστές, δεν είναι παρά μια πολιτεία, που τη χτίζει η συγγραφέας και την αναγορεύει βασιλεύουσα, γαληνή και μαζί πυριφλεγή. Είναι μια πόλη που δημιουργείται από τη συγχώνευση δύο γειτονικών επικρατειών, της Αγάπης και του Ερωτα –Αγέρωτα την ονομάζει– όπου κυβερνάει το σώμα των εραστών και το πολίτευμα είναι η Κατατονία της ευτυχίας, εκείνο το λιώσιμο, το αποκάρωμα των αισθήσεων, η ευτυχία της πλησμονής. Κι εδώ η συγγραφέας αποδεικνύει πως η λογοτεχνία και ο έρωτας μπορούν να πηγάσουν όχι μονάχα από το έλλειμμα, όπως προσπάθησε να πείσει, αιώνες τώρα, η πεσιμιστική, θανατολαγνική ερωτογραφία, αλλά και από το περίσσευμα.

Κατερίνα Σχινά
25.12.15
.

Μπαλαντέρ // Παρουσίαση Βιβλίου 26.11.15

Οι εκδόσεις Μελάνι σας προσκαλούν

στην παρουσίαση του νέου βιβλίου

της Μαρίας Γιαγιάννου

*

ΜΠΑΛΑΝΤΕΡ

μια ερωτική εξτραβαγκάντσα

(Εκδόσεις Μελάνι)

*

Πέμπτη 26 Νοεμβρίου, στις 7.30 μ.μ.

στον πολυχώρο ΑΙΤΙΟΝ

(Τζιραίων 8-10, Ακρόπολη – έναντι πύλης Αδριανού)

*

Μπαλαντέρ Μαρία Γιαγιάννου

Για το βιβλίο θα μιλήσουν:

Κατερίνα Σχινά, κριτικός λογοτεχνίας-μεταφράστρια

Δημήτρης Τανούδης, συγγραφέας

*

Την παρουσίαση θα πλαισιώσει δραματοποιημένη ανάγνωση

από τους ηθοποιούς:

Φωτεινή Παπαχριστοπούλου & Μιλτιάδη Φιορέντζη

*

Οπισθόφυλλο:

Το Μπαλαντέρ της Μαρίας Γιαγιάννου διατρέχει, με τρόπο επίμονο και υπέροχα ακριβή, όλη την κλίμακα του έρωτα από το πρώτο αμετάκλητο βήμα. Στις σελίδες του η συγγραφέας θρυμματίζει μια ερωτική ιστορία για να εξετάσει τα σπασμένα γυαλιά, με παιδική περιέργεια και εις βάθος, πριν αρχίσει να τα επανενώνει με την κόλλα της ποίησης: τα πρώτα προβλήματα στη συνεννόηση, που οι εραστές καλούνται να επιλύσουν μαθαίνοντας ο ένας τη γλώσσα του άλλου («μεταφράζαμε ο ένας για τον άλλον το κείμενο που μας συνιστούσε»), η εξημέρωση του «Πρωτόπλαστου» Σώματος, που ορθώνεται σαν τρίτος ανάμεσά τους, η ανάγκη για απόδραση («Μισό λεπτό μονάχα. Να πάρω μια ανάσα έξω από το δέρμα σου»), ο χωρισμός, οι ανεπίδοτες επιστολές και η αγάπη, αυτή η «κατάσταση όπου το βάρος σου είναι τεράστιο, αλλά η βαρύτητα μηδενική», όλα τα στοιχεία βρίσκονται εδώ, σε αυτή την ερωτική εξτραβαγκάντσα που οδηγεί τους ήρωές της ολοταχώς προς την κατατονία της ευτυχίας.

*

Προδημοσίευση Περιοδικό litart

*

FB Event

***

Καλώς να ορίσετε!

Μ.Γ.